سرگروه آموزش و بازبین: دکتر رضا احمدی
فایل شبیه سازی: همراه دارد
فایل همراه: اسلایدهای پاورپوینت آموزشی
This content is restricted to subscribers
دکتر رضا احمدی
بازیین و مدیر ارشد
دکترای مهندسی مکانیک از دانشگاه امیرکبیر
کارشناسی ارشد گرایش انرژی از دانشگاه تهران
کارشناسی مکانیک سیالات فردوسی مشهد
اسلاید های آموزشی مدرس
تایید می شود تمام اسلایدی آموزشی همراه آموزش ارسال خواهد شد
فایل های شبیه سازی
تایید می شود تمام فایل های مورد استفاده همراه آموزش ارسال خواهد شد
اگر در حوزه طراحی قطعات الکترونیکی، بردها یا سیستمهای بستهبندی تراشهها فعالیت میکنید، بیتردید میدانید که کنترل دما و دفع ایمن حرارت، حیاتیترین عامل در افزایش طول عمر و جلوگیری از سوختن بردهای الکترونیکی است. در بسیاری از تجهیزات حساس مدرن، استفاده از فنهای خنککننده به دلایلی مانند ایجاد نویز صوتی، اشغال فضای فیزیکی و احتمال خرابی مکانیکی امکانپذیر نیست؛ از این رو، تکیه بر مکانیزمهای انتقال حرارت طبیعی و تشعشع حرارتی به یک استاندارد مهم در صنایع پیشرفته تبدیل شده است. فایل آموزشی پیشرو یک مستند کارگاهی و کاربردی است که به شکلی دقیق و گامبهگام، فرآیند تحلیل همزمان هدایت، جابجایی آزاد و تابش حرارتی را در قدرتمندترین ماژول محاسباتی دینامیک سیالات محاسباتی، یعنی ANSYS CFX، آموزش میدهد.
شبیهسازی واقعی یک تراشه داغ ۷۵ واتی؛ مسئله چیست؟
این آموزش روی یک چیدمان واقعی و پرتکرار صنعتی تمرکز دارد: یک مدار چاپی (PCB) که تراشه الکترونیکی روی آن نصب شده و یک هیتسینک پرهدار آلومینیومی مستقیماً روی تراشه تعبیه شده است. تراشه با توان حرارتی ۷۵ وات کار میکند و حرارت تولیدی باید صرفاً از طریق جریان هوای عبوری از میان پرهها و شکافهای باریک و همچنین بازتابش امواج حرارتی به محیط پیرامون تخلیه شود. این محفظه الکترونیکی از دو انتها باز بوده و به همین دلیل هوا بر اثر تغییرات چگالی ناشی از گرما، بدون نیاز به فن به جریان میافتد. این پروژه به شکلی مهندسی شده تا شما بتوانید پدیده انتقال حرارت مزدوج (CHT) میان چندین ناحیه جامد و ناحیه سیال پیرامونی را به واقعبینانهترین حالت ممکن مدلسازی کنید.
نقشه راه عملی؛ از تعریف مدل تا پردازش خروجیها
یکی از نقاط قوت متمایز این فایل، پرهیز از تئوریهای خستهکننده و پرداختن مستقیم به مراحل اجرایی در محیط نرمافزار است. شما در این آموزش کار را با فراخوانی شبکه مشبندی آغاز میکنید و یاد میگیرید که چگونه دامنههای سهگانه جامد (شامل تراشه، برد مدار چاپی و هیتسینک) و دامنه محاسباتی سیال (هوای با رفتار گاز ایدهآل) را مجزا کنید. در ادامه، نحوه اعمال شتاب گرانش و چگالی مرجع برای فعالسازی شناوری هوا، نحوه لحاظ کردن منبع گرمایی ۷۵ واتی در قالب زیردامنه، و همچنین برقراری اینترفیسهای خودکار میان جامدات و سیال آموزش داده میشود. علاوه بر این، تنظیم مدل پیشرفته تابش سطحبهسطح (Discrete Transfer) و تعیین ضریب گسیلندگی حرارتی مجزا برای سطوح آلومینیومی و غیرفلزی، به همراه اعمال شرایط مرزی باز در ورود و خروج جریان، گامبهگام پیادهسازی میگردد.
با تهیه و مطالعه این آموزش دقیقا چه مهارتهایی کسب میکنید؟
پس از پایان مطالعه این راهنما، شبیهسازی مسائل پیچیده چنددامنهای برای شما به کاری ساده و لذتبخش تبدیل خواهد شد. شما به توانمندیهای کلیدی زیر دست خواهید یافت:
- ایجاد متریالهای سفارشی برای انواع قطعات و بردهای الکترونیکی با خواص حرارتی ویژه در نرمافزار.
- تعریف دقیق منابع انرژی داخلی در پردازندهها بدون بروز خطای محاسباتی.
- تنظیم پارامترهای کنترل حلکننده شامل مقیاسهای زمانی خودکار مجزا برای فازهای جامد و سیال به منظور تسریع همگرایی.
- درک عمیق اثرات تشعشع بر انتقال حرارت سطحی و تنظیم صحیح شرایط تابشی در مرزهای سیال-جامد.
- استخراج شاخصهای حرارتی استاندارد مهندسی و تحلیل تخصصی رفتار سیال با استفاده از امکانات پیشرفته استخراج نتایج در CFD-Post.
بینش مهندسی؛ نتایج شبیهسازی چه ناگفتههایی را آشکار میکنند؟
بخش پایانی و جذاب این فایل، پردازش بصری و ارزیابی خروجیهای شبیهسازی در محیط تحلیل نتایج است. با استفاده از این آموزش، شما کانتورهای گرادیان دما را بر روی سطوح تماس جامد-سیال ترسیم کرده و با کمک ماشینحساب توابع، بیشینه دمای موضعی تراشه را با دقت بالا محاسبه میکنید. جالبتر اینکه چگونگی مصورسازی ستون حرارتی بالارونده به کمک سطوح هممقدار سرعت، رسم بردارهای جهتی جریان برای مشاهده نحوه مکش هوای خنک از پایین و فرار هوای داغ از بالای محفظه، و ترسیم خطوط جریان در لابلای پرههای خنککننده به تفضیل مورد بحث قرار گرفته است. این نتایج به طراح نشان میدهند که بدون صرف هزینه برای ساخت نمونه فیزیکی، هیتسینک تا چه حد در کنترل دمای کاری مدار موفق عمل کرده است.
چرا سرمایهگذاری روی این فایل آموزشی ضروری است؟
بسیاری از شبیهسازیهای حرارتی به دلیل اشتباه در برقراری اتصالات مرزی جامد به سیال یا تنظیم نادرست مدلهای تشعشع دچار واگرایی یا خطاهای فاحش عددی میشوند. این راهنما با اتکا به استانداردهای رسمی نرمافزار، بهترین الگوهای تنظیمات حلکننده و کنترل تلورانسها را به شکل کاملاً تصویری در اختیارتان میگذارد. اگر میخواهید در زمان یادگیری خود صرفهجویی کنید و با یادگیری یک شبیهسازی استاندارد صنعتی، کیفیت و اعتبار پروژهها و گزارشهای مهندسی خود را به سطحی بالاتر ارتقا دهید، تهیه این آموزش گامی سرنوشتساز در مسیر حرفهای شما خواهد بود.
تالیف گروهی ، پشتیبانی تلفنی
برنامه ریزی ، تدریس و بازبینی توسط گروهی از اساتید و دانشجویان انجام میشود تا خطاهای احتمالی را به حداقل برسانیم.
دانلود آنی/ ارسال سریع
لینک های دانلود بلافاصله پس از ثبت سفارش به پنل کاربری شما اضافه می شود و لینک دانلود به ایمیل شما هم ارسال میشود
همراه فایل های شبیه سازی
در فایل ها سعی شده تا تمام فایل های شبیه سازی ارسال شود تا دانشجویان امکان شبیه سازی گام به گام همراه استاد را داشته باشند.
مقدمه: چالش داغ شدن تراشهها و جادوی شبیهسازی حرارتی
در عصر گجتهای فشرده و پردازندههای پرقدرت، داغ شدن قطعات الکترونیکی (IC) روی بردهای مدار چاپی (PCB) به یکی از حیاتیترین چالشهای مهندسی تبدیل شده است. تجمع گرما در بسترهای فشرده الکترونیکی، اگر بهدرستی مدیریت و تخلیه نشود، افت عملکرد و تخریب زودهنگام قطعات را به همراه خواهد داشت. مهندسان برای غلبه بر این چالش، از هیتسینکهای پرهدار استفاده میکنند تا با هدایت و پخش گرما در هوا، دمای کاری تراشه را در محدوده امن نگه دارند.
اما در دنیای واقعی، گرما چگونه از یک تراشه کوچک به محیط اطراف منتقل میشود؟ جواب در ترکیب پیچیده و همزمان سه روش اصلی انتقال حرارت نهفته است: رسانش در ساختار جامدات، جابجایی طبیعی در جریان هوای اطراف و تابش میان سطوح داغ و سرد. نرمافزار پیشرفته شبیهسازی عددی دامنههای سیال و جامد (ANSYS CFX) بستری شگفتانگیز فراهم میسازد تا این سه پدیده را به طور همزمان و دقیق پیشبینی کنیم. در ادامه، به بررسی چهار نکته عمیق و کاربردی میپردازیم که عدم توجه به آنها در شبیهسازیهای عددی، فاصله نتایج نرمافزاری را با واقعیت مهندسی بسیار زیاد میکند.
نکته اول: هوا تابش را جذب نمیکند؛ اهمیت تابش سطحبهسطح (Surface to Surface)
در شبیهسازی حرارتی، انتخاب مدل تابشی صحیح یکی از حساسترین مراحل کار است. در نرمافزار ANSYS CFX، هنگامی که مدل «انتقال مجزا» (Discrete Transfer) فعال میشود، تحلیل بر پایه روش ردگیری پرتو شاه (Shah’s Ray Tracing) شکل میگیرد. در این روش، پرتوهای انرژی حرارتی همانند خطوط مستقیم میان عناصر سطحی ردگیری میشوند، بدون آنکه در طول مسیر خود در سیال مستهلک شوند. بر اساس بنمایه علمی شبیهسازی:
“این فرض برای سیالات شفاف مانند هوا کاملاً معتبر است، زیرا جذب حجمی تابش در دامنه سیال نادیده گرفته میشود و تابش به صورت سطح به سطح تحلیل میگردد.”
از آنجا که هوا یک سیال کاملاً شفاف فرض میشود، تبادل تابشی مستقیماً بین دیوارههای جانبی و سطوح جامد رخ میدهد. در این راستا، تنظیم ضریب گسیلندگی (Emissivity) برای تمامی دیوارههای دامنه سیال — که در این مدل روی مقدار دقیق 0.9 تنظیم میشود — و نیز رابطهای بین دامنهها فوقالعاده حیاتی است؛ چرا که ضریب گسیلندگی تابعی از جنس ماده، نوع پرداخت سطح، پوششهای اعمالشده و دمای کاری است.
بینش مهندسی و اثر آن بر طراحی هیتسینک
در سیستمهایی که خنککاری بدون فن صورت میگیرد، ضریب انتقال حرارت جابجایی پایین است. در چنین شرایطی، تابش حرارتی سطحبهسطح میتواند سهمی معادل ۲۰ تا ۳۰ درصد از کل خنککاری را به خود اختصاص دهد! عدم توجه به این موضوع ممکن است مهندس طراح را به اشتباه اندازد؛ برای مثال، آندایز کردن سطوح آلومینیومی هیتسینک (که ضریب گسیلندگی را از حدود ۰٫۰۵ در آلومینیوم خام به بالای ۰٫۸ ارتقا میدهد) میتواند دمای تراشه را به شکل چشمگیری کاهش دهد، حتی اگر ابعاد هندسی هیتسینک تغییری نکرده باشد.
نکته دوم: به حرکت درآمدن هوا بدون فن؛ قدرت جابجایی طبیعی (Natural Convection)
در بسیاری از تجهیزات الکترونیکی حساس یا خانگی، استفاده از فن به دلیل ایجاد نویز صوتی، استهلاک مکانیکی و مصرف انرژی مقرونبهصرفه نیست. در این سیستمها، جریان هوا بین پرههای هیتسینک و شکاف باریک میان برد و هیتسینک تنها بر اثر نیروی شناوری (Buoyancy) یا همان جابجایی طبیعی به حرکت درمیآید.
هوای مجاور هیتسینک داغ شده، چگالی آن کاهش مییابد و به سمت بالا صعود میکند. این حرکت، هوای خنکتر محیط را از بازشوی پایینی محفظه به داخل میکشد و هوای داغ را از بازشوی بالایی خارج میسازد. برای مدلسازی دقیق این چرخه دینامیکی در شبیهسازی CFD، تنظیمات زیر اعمال میشود:
- مدل حرارتی سیال: تنظیم مدل روی Thermal Energy (انرژی حرارتی). از آنجا که در جابجایی طبیعی سرعت جریان بسیار پایین است، اتلاف لزج (Viscous Dissipation) ناچیز بوده و نیازی به محاسبه مدل سنگینتر Total Energy نیست.
- رژیم جریان: انتخاب گزینه None (Laminar)؛ زیرا اعداد رینولدز و رایلی در جابجایی طبیعی پایین بوده و جریان کاملاً آرام و بدون اغتشاش است.
- خواص سیال: استفاده از مدل Air Ideal Gas جهت اعمال تغییرات چگالی با دما.
- شرایط شناوری: تعیین چگالی مرجع شناوری بر اساس شرایط محیط برابر با ۱٫۱۰۹۳ کیلوگرم بر متر مکعب و اعمال شتاب گرانش در جهت عمودی معکوس (مقدار g- در راستای محور Y).
طراحی بر پایه جابجایی طبیعی به دلیل عدم نیاز به قطعات متحرک، کمهزینهترین و قابلاعتمادترین روش خنککاری سیستمهای الکترونیکی به شمار میرود.
نکته سوم: مهار ۷۵ وات گرما در یک تراشه کوچک و تخلیه کامل آن
در این مدل شبیهسازی، تراشه الکترونیکی (IC) بهعنوان قلب تپنده سیستم، منبع اصلی تولید گرماست. این قطعه کوچک با تعریف یک زیردامنه (Subdomain) به نام Chip، توانی معادل ۷۵ وات (معادل 75 \text{ kg}\cdot\text{m}^2\cdot\text{s}^{-3}) گرما در حجم خود تولید میکند.
برای ارزیابی دقیق توانایی سیستم خنککننده در تخلیه این بار حرارتی سنگین، مرزهای مسئله به شکل هوشمندانهای کنترل میشوند: ۱. تمام دیوارههای بیرونی سیال به صورت آدیاباتیک (عایق کامل حرارتی) تعریف میشوند. این فرض تضمین میکند که هیچ گرمایی از دیوارههای جانبی تلف نشده و تمام شار حرارتی به جریان هوا منتقل شود. ۲. سیال از طریق دو بازشو (Openings) در بالا و پایین محفظه با محیط بیرون در تماس است. شرایط مرزی این بازشوها روی فشار نسبی صفر پاسکال و دمای ورودی محیط برابر با ۴۵ درجه سانتیگراد تنظیم میشود.
با این مرزبندی دقیق، تمام ۷۵ وات گرمای تولیدشده توسط تراشه، تنها و تنها باید از طریق جریان هوای شناور عبوری از بازشوی بالایی تخلیه شود. مدیریت صحیح این مرزها، پایداری حرارتی قطعه در سختترین شرایط محیطی را تضمین مینماید.
نکته چهارم: تفکیک دامنههای جامد و رابطهای هوشمند برای مواد گوناگون
یک خطای مهلک در شبیهسازیهای حرارتی، یکپارچه فرض کردن کل ساختار جامد است. قطعات مختلف الکترونیکی رفتارهای حرارتی کاملاً متفاوتی دارند و باید در دامنههای جامد مجزا با خواص فیزیکی دقیق تعریف شوند:
- هیتسینک پرهدار (Heat Sink): ساختهشده از آلومینیوم (Aluminium) با هدایت حرارتی بالا برای جذب و پخش سریع حرارت.
- تراشه الکترونیکی (Component): تعریفشده با ماده سفارشی ComponentMat شامل:
- چگالی: 1120 \text{ kg/m}^3
- ظرفیت گرمایی ویژه: 1400 \text{ J/kg}\cdot\text{K}
- رسانندگی حرارتی: 10 \text{ W/m}\cdot\text{K}
- برد مدار چاپی (PCB): تعریفشده با ماده سفارشی PCBMat شامل:
- چگالی: 1250 \text{ kg/m}^3
- ظرفیت گرمایی ویژه: 1300 \text{ J/kg}\cdot\text{K}
- رسانندگی حرارتی: 0.35 \text{ W/m}\cdot\text{K}
فوت کوزهگری در تنظیمات رابطها (Domain Interfaces)
الگوریتمهای نرمافزار پنج رابط دامنه اصلی شامل سه رابط سیال-جامد و دو رابط جامد-جامد (بین هیتسینک و تراشه، و بین تراشه و برد) ایجاد میکنند. اما نکته کلیدی اینجاست: در تنظیمات اولیه کیس (Case Options)، روش ساخت رابطها باید روی One per Domain Pair (یک رابط به ازای هر جفت دامنه) قرار گیرد.
چرا این تنظیم اهمیت حیاتی دارد؟ زیرا هنگام اضافه شدن محاسبات تابشی، این گزینه به مهندس CFD امکان میدهد تا برای هر جفت سطح تماس به صورت مجزا، ضریب گسیلندگی و مقاومت حرارتی تماسی متفاوتی تعریف کند. عدم تفکیک دقیق متریالها و رابطها منجر به خطاهای فاحش در تخمین دمای کاری تراشه و شکست کل پروژه خنککاری خواهد شد.
نتیجهگیری: نگاهی به آینده شبیهسازیهای حرارتی
تلفیق همزمان سه سازوکار جابجایی طبیعی، تابش سطحبهسطح و رسانش حرارتی در یک شبیهسازی عددی جامع، قدرتمندترین ابزار برای پیشبینی رفتار حرارتی قطعات الکترونیکی پیش از ساخت نمونههای فیزیکی پرهزینه است. درک عمیق تنظیمات مرزی و مدلهای فیزیکی نرمافزار، مرز میان یک شبیهسازی بیارزش گرافیکی و یک تحلیل دقیق مهندسی را مشخص میسازد.
آیا در نسل بعدی گجتهای هوشمند، شبیهسازیهای دقیق حرارتی جایگزین قطعات مکانیکی خنککننده خواهند شد؟


















این آموزش دقیقاً درباره تحلیل حرارتی چه نوع تجهیزاتی است و چرا بهجای فن از مکانیزمهای طبیعی استفاده شده؟
این آموزش روی یک مدار چاپی (PCB) با تراشه ۷۵ واتی و هیتسینک آلومینیومی پرهدار تمرکز دارد. چون در بسیاری از تجهیزات حساس، استفاده از فن به دلایلی مثل نویز صوتی، اشغال فضا و احتمال خرابی مکانیکی ممکن نیست، انتقال حرارت از طریق جابجایی آزاد هوا و تشعشع حرارتی انجام میشود. محفظه از دو انتها باز است و هوا بر اثر تغییر چگالی ناشی از گرما خودبهخود به جریان میافتد.
در این آموزش از کدام نرمافزار و کدام ماژول آن استفاده میشود و چه پدیدهای مدلسازی میشود؟
آموزش در نرمافزار ANSYS CFX انجام میشود و پدیده انتقال حرارت مزدوج (CHT) میان چندین ناحیه جامد (تراشه، برد و هیتسینک) و ناحیه سیال پیرامونی (هوا با رفتار گاز ایدهآل) به واقعبینانهترین شکل مدلسازی میشود. هدف، تحلیل همزمان هدایت، جابجایی آزاد و تابش حرارتی است.
در این آموزش چه مراحل اجرایی در محیط نرمافزار گامبهگام آموزش داده میشود؟
کار با فراخوانی شبکه مشبندی آغاز میشود و جداسازی دامنههای سهگانه جامد و دامنه سیال آموزش داده میشود. سپس اعمال شتاب گرانش و چگالی مرجع برای فعالسازی شناوری هوا، لحاظ کردن منبع گرمایی ۷۵ واتی در قالب زیردامنه، برقراری اینترفیسهای خودکار میان جامدات و سیال، تنظیم مدل تابش سطحبهسطح (Discrete Transfer)، تعیین ضریب گسیلندگی مجزا برای سطوح آلومینیومی و غیرفلزی، و اعمال شرایط مرزی باز در ورود و خروج جریان پیادهسازی میگردد.
پس از مطالعه این آموزش، چه مهارتهای کلیدی به دست میآید؟
از جمله مهارتها میتوان به ایجاد متریالهای سفارشی با خواص حرارتی ویژه، تعریف دقیق منابع انرژی داخلی در پردازندهها بدون خطای محاسباتی، تنظیم پارامترهای حلکننده شامل مقیاسهای زمانی خودکار مجزا برای فازهای جامد و سیال برای تسریع همگرایی، درک عمیق اثرات تشعشع بر انتقال حرارت سطحی و تنظیم صحیح شرایط تابشی در مرزهای سیال-جامد، و استخراج شاخصهای حرارتی استاندارد مهندسی و تحلیل رفتار سیال با امکانات پیشرفته CFD-Post اشاره کرد.
خروجیهای شبیهسازی چگونه ارزیابی میشوند و این نتایج چه چیزی را برای طراح آشکار میکنند؟
در بخش پایانی، خروجیها در محیط تحلیل نتایج بهصورت بصری پردازش میشوند: ترسیم کانتورهای گرادیان دما روی سطوح تماس جامد-سیال، محاسبه بیشینه دمای موضعی تراشه با ماشینحساب توابع، مصورسازی ستون حرارتی بالارونده با سطوح هممقدار سرعت، رسم بردارهای جهتی جریان برای مشاهده مکش هوای خنک از پایین و فرار هوای داغ از بالا، و ترسیم خطوط جریان در لابلای پرهها. این نتایج به طراح نشان میدهند که بدون ساخت نمونه فیزیکی، هیتسینک تا چه حد در کنترل دمای کاری مدار موفق بوده است.